Przywileje szlacheckie
Artykuły Przywileje szlacheckie

Przywileje szlacheckie

Przywileje szlacheckie
Przywilej koszycki [fot: wikimedia commons/public domain]

Ustanawianie przez polskich władców kolejnych przywilejów było w zasadzie wpisane w rozwój demokracji szlacheckiej. Najbardziej szczodrym królem w historii był Władysław II Jagiełło, który ze względu na szlachtę łagodził prawo co najmniej pięć razy. Ten sam władca przyznał nawet przedstawicielom arystokracji prawo do usuwania krnąbrnych i nieużytecznych sołtysów.

Za niezwykle łaskawego króla uchodził również Zygmunt I Stary. Choć nie udało mu się przegonić Jagiełły w liczbie ustanowionych przywilejów, zasłynął tym, że sam sobie zabrał prawo usuwania szlachty z urzędów.

360-letnia tradycja

Kolejni władcy Polski przyznawali przywileje przedstawicielom najwyższych klas nieprzerwanie przez niemal 360 lat. Choć niektórzy uznają, że ten zwyczaj został zapoczątkowany w 1210 roku przez Leszka Białego, pierwszy przywilej stanowy ustanowiono 30 lat wcześniej. To właśnie wtedy król Kazimierz II Sprawiedliwy zrzekł się między innymi prawa do przejmowania majątku ruchomego po zmarłych biskupach i opatach. Wszystko po to, by wzmocnić swoją pozycję. Panowanie nad dzielnicą małopolską objął niewiele wcześniej. Dzięki uzyskaniu przychylności szlachty próbował umocnić swoje wpływy.

Za koszyckim przykładem

Wielkie znaczenie dla polskiej historii miał przywilej koszycki, wydany przez króla Ludwika Węgierskiego. W zamian za preferencyjną zmianę w przepisach, szlachta miała uznać prawo jednej z królewskich córek do polskiej korony. Od tej chwili tron mogły dziedziczyć również kobiety. Ustanowienie przywileju koszyckiego stało się symbolicznym początkiem serii przywilejów generalnych, czyli wspólnych dla całego stanu, które z czasem doprowadziły do rozwoju demokracji szlacheckiej.

Wraz z jego ustanowieniem w 1374 roku szlachta zyskała znaczne uprawnienia. Zgodnie z nowymi przepisami została zwolniona z niemal wszystkich podatków (wyjątek stanowił tylko ten płacony w zależności od powierzchni gruntów ornych). Król zobowiązał się także do wypłacania rycerzom żołdu za służbę poza granicami kraju. Poza tym, od tej chwili wszystkie urzędy ziemskie miały być obsadzane jedynie miejscowymi przedstawicielami wyższych warstw, a panujący nie mógł ustanawiać żadnych nowych podatków bez ich zgody.

Choć postanowienia przywileju koszyckiego stały się pierwszym krokiem do znaczącego ograniczenia królewskiej władzy, kolejny władcy nie zamierzali zrezygnować z tego sposobu wkupywania się w łaski szlacheckiego stanu. Z czasem nadawanie przywilejów stało się nawet jednym z najskuteczniejszych argumentów, jaki mógł przekonać możnowładców do udziału w wojnach.

Czytaj w Platine.pl
Zakazane związki. Historia mezaliansów
Największe wydarzenie towarzyskie tego roku - ślub księcia Williama i Kate Middleton jeszcze niedawno byłby nie do pomyślenia. Bo to mezalians.
Smutna historia Piaseckiej-Johnson
W jej kolekcji znajdują się dzieła Tycjana, Vermeera, Rembrandta i Carravaggia. Barbara Piasecka-Johnson zarobiła na nich miliony, którymi chciała się podzielić z ojczyzną.
W Monako skromnie. Zero diamentów dla księżnej?
Niebieski topaz, 18-karatowe białe złoto - takie materiały zdobią zegarek zaprojektowany specjalnie dla księżnej Charlene Wittstock. Kosztuje zaledwie 12 tysięcy dolarów.
SKOMENTUJ

Podpis:   
Podaj pierwszy znak kodu 9KnGh
Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy. Masz szansę rozpocząć ciekawą dyskusję.